Trong thế giới các loại gỗ quý hiếm tại Việt Nam, gỗ sưa luôn là cái tên gây nhiều tò mò và tranh luận. Từ những câu chuyện về giá trị trăm triệu, tỉ đồng một cây, cho đến các sản phẩm mỹ nghệ được săn lùng, gỗ sưa chưa bao giờ mất đi sức hút.
Vậy gỗ sưa là gì, vì sao lại đắt đỏ, có mấy loại, thuộc nhóm mấy, ứng dụng ra sao và giá trị thực tế như thế nào? Hãy cùng Thanh Lý Phong Hải tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.
Gỗ sưa là gì?
Gỗ sưa (tên khoa học: Dalbergia tonkinensis), còn được gọi là: Huỳnh Đàn, Trắc Thối, Sưa Bắc / Sưa Nam (tùy vùng) Ở một số địa phương còn gọi là gỗ đỏ đen.
Sưa thuộc họ Đậu (Fabaceae), có thân gỗ lớn, thường mọc ở rừng tự nhiên khu vực miền Bắc Việt Nam và một số nước Đông Nam Á.
Điều khiến gỗ sưa trở nên đặc biệt nằm ở vân gỗ, mùi thơm và màu sắc độc đáo, cũng như hàm lượng tinh dầu cao. Từ xa xưa, sưa được sử dụng trong cung đình để làm nội thất, tượng thờ và các vật phẩm mang tính phong thủy.
Gỗ sưa thuộc nhóm mấy? Có quý hiếm không?
Theo Danh mục gỗ Việt Nam, gỗ sưa thuộc nhóm IA – nhóm gỗ cấm khai thác, quý hiếm và cần được bảo tồn.
Điều này có nghĩa:
Khai thác gỗ sưa tự nhiên là bất hợp pháp.
Các sản phẩm sưa hợp pháp phải có giấy tờ nguồn gốc.
Giá trị kinh tế của sưa rất cao.
Tại Việt Nam, sưa được xếp ngang hàng với các loại gỗ cực quý như trầm hương, hoàng đàn, gụ mật.
Đặc điểm nhận biết gỗ sưa
1. Màu sắc
Gỗ sưa đỏ: màu đỏ nâu đẹp, càng để lâu càng lên màu trầm sang trọng.
Gỗ sưa đen: nâu đen, đôi khi ánh tím.
Từng thớ gỗ có sự chuyển màu tinh tế tạo vẻ đẹp riêng biệt.
2. Vân gỗ
Đây là điểm khiến gỗ sưa “không thể lẫn”.
Vân mềm mại, dày, cuộn xoáy như mây bay, hoặc như sóng nước.
Khi soi dưới ánh đèn, vân nổi 3D rất đẹp.
3. Mùi hương
Sưa sở hữu mùi thơm nhẹ, ấm, thanh, khác hẳn các loại gỗ khác.
Đặc biệt, khi đốt thử, khói thơm và bay thẳng (một cách nhận biết truyền thống).
4. Độ bền
Chống mối mọt cực tốt nhờ tinh dầu tự nhiên.
Rất cứng và nặng.
Không cong vênh nếu được xử lý kỹ.
5. Giá trị phong thủy
Người xưa cho rằng gỗ sưa:
đem lại may mắn, tài lộc,
xua đuổi tà khí,
hút linh khí trời đất do mùi hương đặc trưng.
Dù tính phong thủy là niềm tin dân gian, nhưng giá trị tinh thần khiến gỗ sưa càng được trọng dụng.
Có mấy loại gỗ sưa?
Hiện nay phổ biến 3 loại chính:
1. Gỗ sưa đỏ
Gỗ sưa đỏ được xem là quý nhất và cũng là tâm điểm của thị trường trong nhiều năm qua. Sưa đỏ có màu đỏ nâu trầm, càng để lâu màu gỗ càng lên đẹp và sáng, tạo nên vẻ sang trọng đặc trưng. Vân gỗ xoáy mềm mại, dày và có chiều sâu, khi soi dưới ánh sáng sẽ hiện lên hiệu ứng như mây bay hoặc sóng nước ba chiều. Chính sự kết hợp giữa màu sắc, mùi thơm và độ bền đã khiến sưa đỏ trở thành loại được săn lùng nhiều nhất, đặc biệt là sưa đỏ miền Bắc – nơi được đánh giá có chất lượng cao nhất hiện nay.
2. Gỗ sưa đen
Bên cạnh sưa đỏ, thị trường còn có sưa đen – một biến thể khác ít gặp hơn nhưng vẫn giữ được nét quý hiếm vốn có của họ gỗ sưa. Sưa đen có màu nâu đen hoặc tím đậm, tạo cảm giác cổ kính và trầm mặc. Mặc dù vân gỗ của sưa đen không nổi bật và rực rỡ như sưa đỏ, nhưng sự bền chắc và khả năng chống mối mọt của nó vẫn rất ấn tượng. Sưa đen thường được dùng trong chế tác tượng nhỏ, vòng tay và các vật phẩm phong thủy, phù hợp với người thích phong cách đơn giản, kín đáo và trầm tĩnh.
3. Gỗ sưa trắng
Sưa trắng, một dòng gỗ ít được biết đến hơn và cũng không quá phổ biến trên thị trường. So với sưa đỏ và sưa đen, sưa trắng có thớ gỗ nhẹ, màu sắc nhạt và ít tinh dầu hơn, vì vậy giá trị kinh tế không cao bằng. Tuy nhiên, sưa trắng vẫn mang những đặc điểm của họ gỗ quý: thớ gỗ mịn, độ bền khá tốt và mùi thơm nhẹ đặc trưng. Dù không được săn lùng như hai loại sưa còn lại, sưa trắng vẫn thường xuất hiện trong những sản phẩm mỹ nghệ nhỏ hoặc trong các công trình cần chất gỗ ổn định, dễ gia công.
Vì sao gỗ sưa có giá trăm triệu?
Gỗ sưa trở nên đắt đỏ vì:
1. Khai thác tự nhiên gần như không còn
Sưa từng bị khai thác ồ ạt những năm 1990–2000 khiến rừng cạn kiệt.
Đến nay, cây sưa tự nhiên đủ tuổi <100 năm gần như không còn.
2. Thuộc nhóm IA – càng làm giá tăng
Do bị cấm khai thác, nguồn cung vô cùng hạn chế.
3. Giá trị mỹ nghệ – tâm linh
Đồ từ sưa mang giá trị tinh thần lớn, thường được dùng trong thờ cúng, chùa chiền, phòng khách sang trọng.
4. Tốc độ sinh trưởng rất chậm
Một cây sưa phải 40–50 năm mới khai thác được.
Vì vậy giá trị càng tăng theo thời gian.
5. Có thời điểm bị thổi giá
Thị trường từng xuất hiện các thương lái Trung Quốc tạo cơn sốt khiến giá tăng mạnh. Tuy nay ổn định hơn, nhưng sưa vẫn giữ mức giá rất cao.
Ứng dụng của gỗ sưa trong đời sống
1. Làm đồ nội thất cao cấp
Trong lĩnh vực nội thất, gỗ sưa từ lâu đã được xem là chất liệu thể hiện sự sang trọng và đẳng cấp. Những bộ bàn ghế, tủ thờ hay sập gỗ làm từ sưa không chỉ bền chắc mà còn mang vẻ đẹp trầm ấm, phù hợp với các không gian mang tính trang nghiêm. Với màu đỏ nâu đặc trưng và vân gỗ nổi bật, đồ nội thất bằng sưa tạo nên cảm giác vững chãi, quyền quý, thường xuất hiện trong nhà thờ họ, biệt thự, hoặc các công trình truyền thống yêu cầu sự tinh tế và bền bỉ.
2. Sản phẩm mỹ nghệ – đồ thờ
Gỗ sưa cũng giữ vai trò quan trọng trong ngành mỹ nghệ và đồ thờ. Nhờ tính chất gỗ cứng, ít nứt nẻ và giữ mùi lâu, sưa trở thành lựa chọn hàng đầu để chế tác tượng Phật, lục bình, hoành phi hay các vật phẩm chạm khắc tinh xảo. Những người thợ lâu năm đánh giá rằng sưa cho đường đục sắc nét, thớ gỗ “ăn dao”, mịn và ít tì vết, giúp sản phẩm giữ được thần thái và độ bền theo thời gian. Chính vì vậy, các sản phẩm từ sưa luôn có giá trị cao cả về nghệ thuật lẫn tâm linh.
3. Trang sức – vật phẩm phong thủy
Bên cạnh mỹ nghệ, gỗ sưa còn được sử dụng rộng rãi trong chế tác trang sức và vật phẩm phong thủy. Những chiếc vòng tay hay chuỗi tràng hạt làm từ sưa đỏ thường được người chơi đánh giá cao bởi hương thơm đặc trưng và cảm giác ấm tay khi đeo. Nhiều người tin rằng mùi thơm của sưa có khả năng giúp tinh thần thư thái, mang đến bình an và may mắn trong cuộc sống. Dù yếu tố phong thủy còn mang tính niềm tin, song giá trị thẩm mỹ và độ bền của sản phẩm vẫn khiến sưa luôn được ưa chuộng.
4. Sưu tầm – trưng bày
Nhiều người mua khúc gỗ sưa, phôi sưa để:sưu tầm, đầu tư lâu dài, trưng bày phong thủy…
Cách nhận biết gỗ sưa thật – giả
Thị trường gỗ sưa tràn lan hàng giả, đặc biệt là các loại vòng tay. Để phân biệt, có thể dựa trên:
1. Mùi hương
Gỗ sưa thật thơm nhẹ, rất đặc trưng.
Hàng giả dùng hóa chất tạo mùi đậm và gắt.
2. Vân gỗ
Vân sưa thật tự nhiên, uốn lượn, nhìn như có chiều sâu.
Vân gỗ nhuộm hoặc gỗ ép thường thẳng hoặc đều tăm tắp.
3. Khói khi đốt
Gỗ sưa cho khói trắng, thơm nhẹ.
Gỗ giả ám mùi hóa chất hoặc khét.
4. Cảm giác nặng – cứng
Sưa rất nặng tay so với kích thước nhỏ.
Giá gỗ sưa hiện nay (ước tính)
Lưu ý: giá phụ thuộc loại, tuổi, đường kính, nguồn gốc và giấy tờ.
- Sưa đỏ loại đẹp: 50–200 triệu/kg
- Khúc gỗ sưa đỏ to: 100–300 triệu/kg
- Vòng tay sưa đỏ: 1–20 triệu/chiếc
- Vòng sưa đen: 500.000 – 3 triệu
Giá biến động tuỳ thời điểm nhưng nhìn chung luôn ở phân khúc cao cấp.
Gỗ sưa không chỉ quý vì khan hiếm, mà còn vì giá trị nghệ thuật, tinh thần và dấu ấn văn hóa mà nó mang lại. Từ cung đình xưa đến đời sống hiện đại, sưa vẫn giữ nguyên sức hút của loại gỗ “hoàng gia”.
Hy vọng bài viết chuyên sâu 2000 từ này của Thanh Lý Phong Hải đã giúp bạn hiểu rõ hơn về gỗ sưa – từ đặc điểm, phân loại, giá trị đến ứng dụng thực tế.
